Đê điều & kè
Mạch đùn, mạch sủi là gì: nhận biết và xử lý bằng giếng lọc ngược
Mạch đùn, mạch sủi là nước thấm dưới nền đê phun lên phía đồng khi lũ cao. Nước đục có cát phải làm giếng lọc ngược ngay, tuyệt đối không bịt kín miệng mạch.
Wiki · ungpho.com
Cẩm nang ứng phó thiên tai ở tầm cộng đồng và công trình: đê điều và kè, hộ đê mùa lũ, chống ngập đô thị bằng hồ điều hoà và cống ngăn triều, cảnh báo sớm và cấp độ rủi ro, phương châm bốn tại chỗ, nhà ở chống bão lũ, bài học công trình thế giới như Delta Works, sống chung với lũ ở miền Tây, rừng ngập mặn và giải pháp dựa vào thiên nhiên, kỹ thuật ứng phó khẩn cấp, bản đồ ngập và dữ liệu rủi ro.
Đê điều & kè
Mạch đùn, mạch sủi là nước thấm dưới nền đê phun lên phía đồng khi lũ cao. Nước đục có cát phải làm giếng lọc ngược ngay, tuyệt đối không bịt kín miệng mạch.
Đê điều & kè
Thẩm lậu làm ướt mái đê, lỗ rò cho nước chảy xuyên thân đê, sạt trượt kéo cả khối đất xuống. Cả ba xử lý theo nguyên tắc phía sông chắn, phía đồng cho nước thoá
Đê điều & kè
Tổ mối, hang chuột, rễ cây mục, mồ mả cũ là ẩn hoạ trong thân đê, thành đường rò khi lũ lên. Ngành đê tìm diệt mối, lấp hang và khoan phụt vữa trước mùa mưa lũ.
Đê điều & kè
Kè mỏ hàn nhô từ bờ ra lòng sông, đẩy dòng chảy mạnh ra xa và làm nước giữa các mỏ hàn chậm lại để phù sa lắng, nhờ đó bờ được giữ và bồi thêm thay vì bị xói lở
Đê điều & kè
Kè bờ sông gồm chân kè chống xói, thân kè lát mái và đỉnh kè, giữa lớp lát và đất có tầng lọc. Phần lớn kè sụt vì chân bị khoét hoặc đất phía sau bị nước rút mấ
Đê điều & kè
Đê biển có mái phía biển thoải bọc đá hoặc bê tông, tường đỉnh hắt sóng. Kiểu vỡ hay gặp nhất là sóng tràn qua đỉnh khi bão trùng triều cường rồi xói mái phía đ
Đê điều & kè
Luật Đê điều chia đê thành sáu loại: đê sông, đê biển, đê cửa sông, đê bao, đê bối và đê chuyên dùng. Hiểu từng loại giúp đọc đúng bản tin mùa lũ và mức nguy hi
Đê điều & kè
Mạch đùn, mạch sủi là nước thấm dưới nền đê phun lên phía đồng khi lũ cao. Nước đục có cát phải làm giếng lọc ngược ngay, tuyệt đối không bịt kín miệng mạch.
Đê điều & kè
Thẩm lậu làm ướt mái đê, lỗ rò cho nước chảy xuyên thân đê, sạt trượt kéo cả khối đất xuống. Cả ba xử lý theo nguyên tắc phía sông chắn, phía đồng cho nước thoá
Đê điều & kè
Tổ mối, hang chuột, rễ cây mục, mồ mả cũ là ẩn hoạ trong thân đê, thành đường rò khi lũ lên. Ngành đê tìm diệt mối, lấp hang và khoan phụt vữa trước mùa mưa lũ.
Chống ngập đô thị
Hồ điều hoà tạm giữ nước mưa khi cống quá tải rồi thả dần. Sức chống ngập nằm ở dung tích trống trước cơn mưa: hạ 10 cm trên hồ 10 ha là thêm 10.000 m³ chỗ chứa
Chống ngập đô thị
Trạm bơm tiêu đẩy nước mưa nội thành ra sông khi sông cao hơn phố, nước không tự chảy được. Trạm Yên Sở ở Hà Nội đã được nâng từ khoảng 45 lên khoảng 90 m³/s.
Chống ngập đô thị
Cống ngăn triều đóng cửa van khi triều cường dâng để nước sông không tràn vào phố, mở khi triều rút cho nước mưa thoát ra. Cống phải đi cùng đê bao và trạm bơm
Cảnh báo sớm
Cấp độ rủi ro thiên tai có 5 cấp từ rủi ro nhỏ đến thảm hoạ, mỗi cấp một màu, ghi trong bản tin và quyết định ai chỉ huy ứng phó, huy động lực lượng đến đâu.
Cảnh báo sớm
Radar thời tiết phát sóng vi ba quét vùng bán kính vài trăm km, đo sóng dội từ hạt mưa mỗi 5–10 phút để cảnh báo mưa lớn, dông, mưa đá trong vài giờ tới.
Cảnh báo sớm
Mô hình dự báo lũ gồm mô hình thuỷ văn tính mưa trên lưu vực chảy ra sông bao nhiêu và mô hình thuỷ lực tính dòng lũ chạy dọc sông, dâng cao đến đâu, khi nào.
Bốn tại chỗ & cộng đồng
Bốn tại chỗ gồm chỉ huy, lực lượng, vật tư phương tiện và hậu cần tại chỗ: nguyên tắc để xã, thôn tự ứng phó những giờ đầu thiên tai trước khi chi viện kịp tới.
Bốn tại chỗ & cộng đồng
Đội xung kích do xã lập, nòng cốt là dân quân cùng thanh niên, công an, phụ nữ: báo tin, sơ tán, canh điểm nguy hiểm, cứu hộ ban đầu và luôn giữ an toàn cho mìn
Bốn tại chỗ & cộng đồng
Nhà tránh trú cộng đồng là trường học, nhà văn hoá kiên cố cao hơn mức lũ lịch sử, có nước, nhà vệ sinh, người giữ chìa; mỗi người cần khoảng 3,5 m² khi ở nhiều
Nhà ở & công trình chống thiên tai
Nhà gạch đứng vững khi động đất nhờ cột giằng, dầm giằng bê tông ôm từng mảng tường; ba lỗi làm nhà sập là tường không giằng, tầng trệt trổ trống và mái nặng.
Nhà ở & công trình chống thiên tai
Gối cách chấn bằng cao su lõi chì hay con lắc ma sát tách toà nhà khỏi nền đất, kéo dài chu kỳ dao động; thiết bị giảm chấn hút năng lượng rung bên trong kết cấ
Nhà ở & công trình chống thiên tai
Quy chuẩn chia lãnh thổ thành vùng áp lực gió I đến V và vùng gia tốc nền động đất; kỹ sư tra theo địa danh, cộng dạng địa hình và độ cao để tính tải lên ngôi n
Bài học công trình thế giới
Maeslantkering có hai cánh cửa thép dài 210 m nằm trong ụ bên bờ kênh, máy tính tự ra lệnh đóng khi nước dâng tới NAP +3 m; mới đóng thật hai lần, 2007 và 2023.
Bài học công trình thế giới
Thames Barrier có 10 cửa thép xoay đặt dưới đáy sông Thames ở Woolwich, dựng lên chặn nước dâng do bão từ Biển Bắc; xây 1974–1982 và đã đóng hơn 200 lần.
Bài học công trình thế giới
MOSE gồm 78 cửa thép nằm dưới đáy ba cửa biển vịnh Venice, bơm khí nén cho nổi lên khi triều vượt khoảng 110 cm; vận hành từ 2020, tốn khoảng 6 tỉ euro.
Sống chung với lũ
Sống chung với lũ là để nước tràn đồng mà người vẫn an toàn: nền nhà cao, mùa vụ né lũ, sinh kế mùa nước. Chủ trương rõ từ sau lũ 2000, nay gọi là thuận thiên.
Sống chung với lũ
Cụm, tuyến dân cư vượt lũ là khu nhà tôn nền cao hơn đỉnh lũ năm 2000, đưa hàng trăm nghìn hộ vùng ngập sâu lên nền cao; bài học lớn nhất là đặt gần nơi làm ăn.
Sống chung với lũ
Lúa nổi vươn thân dài vài mét theo nước lũ, trồng một vụ mỗi năm không cần phân thuốc. Từng phủ vùng trũng miền Tây, nay chỉ còn ít ở Tri Tôn, Tịnh Biên (An Gia
Thiên nhiên chắn thiên tai
Giải pháp dựa vào tự nhiên dùng rừng, bãi bồi, đất ngập nước, đụn cát, rạn san hô để giảm sóng, trữ lũ, giữ đất; đi cùng đê, kè chứ không thay hẳn công trình.
Thiên nhiên chắn thiên tai
Sóng thấp đi khoảng 13–66% sau mỗi 100 m rừng ngập mặn, nhưng nước dâng do bão giảm chậm hơn nhiều; đai rừng rộng, liền mạch, nhiều loài mới thật sự che chắn đê
Thiên nhiên chắn thiên tai
Hai hàng cọc tre nhét bó cành làm sóng yếu đi, phù sa lắng lại phía sau, bãi cao dần; khi đủ cao trình, cây mắm mọc lại và rừng ngập mặn trở về giữ bờ.
Kỹ thuật ứng phó khẩn cấp
Đổ bao một nửa đến hai phần ba, dọn nền và đào rãnh chân, xếp so le như xây gạch, nện từng bao, tường cao thì đáy rộng gấp ba chiều cao và phủ bạt mặt nước.
Kỹ thuật ứng phó khẩn cấp
Tường chắn lũ di động dựng nhanh khi có báo lũ rồi tháo cất: tấm phai nhôm trên cột chôn sẵn, khung tự đứng, ống chứa nước, rọ lưới đổ đất. Ưu, nhược so với bao
Kỹ thuật ứng phó khẩn cấp
Đê quây tạm giữ công trình thiết yếu hoạt động khi cả vùng ngập: chọn công trình ưu tiên, đo cao độ, bịt cống và mương cáp, đặt sẵn bơm, canh đê theo ca suốt đê
Rủi ro & dữ liệu
Lũ 100 năm là lũ có xác suất bị vượt 1% mỗi năm, không phải trăm năm mới có một lần. Sống 30 năm cạnh sông, khả năng gặp ít nhất một trận là khoảng 26%.
Rủi ro & dữ liệu
Đường cong IDF cho biết mưa kéo dài bao lâu thì mạnh cỡ nào ứng với chu kỳ bao nhiêu năm. Kỹ sư dùng nó chọn cỡ cống; cống thường chỉ tính cho mưa vài năm tới m
Rủi ro & dữ liệu
Rủi ro thiên tai là tích của hiểm hoạ, mức phơi bày và tính dễ bị tổn thương. Một yếu tố bằng không thì rủi ro bằng không, nên giảm rủi ro có ba lối, không chỉ