Cứu hộ bằng xuồng vùng ngập lũ: đội hình, cách tiếp cận và người chờ cứu

Cứu hộ bằng xuồng trong vùng ngập là việc của lực lượng chuyên trách như quân đội, công an phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, bộ đội biên phòng, dân quân được huấn luyện. Nguyên tắc chung: mọi người trên xuồng mặc áo phao, xuồng tiếp cận nhà bị cô lập từ phía hạ lưu và đi chậm, chở đúng tải, ưu tiên người già, trẻ nhỏ, người bệnh, phụ nữ mang thai. Người chờ cứu thì ở chỗ cao, ra tín hiệu và chờ xuồng đến, không bơi ra.

Những hình ảnh xuồng máy len giữa mái nhà, chở người già, trẻ em ra khỏi vùng nước trắng trời đã thành quen thuộc trong các mùa lũ lớn. Nhìn thì đơn giản, nhưng cứu hộ bằng xuồng trong vùng ngập là một trong những việc nguy hiểm nhất của mùa thiên tai. Nước ngập không phải là hồ phẳng lặng: dưới mặt nước là dây điện, hàng rào, cột, mái tôn, và dòng chảy có thể đổi hướng bất ngờ quanh mỗi góc nhà.

Vùng ngập nguy hiểm hơn vẻ ngoài

Người cứu hộ được huấn luyện để nhìn mặt nước như một bản đồ nguy hiểm:

• Dòng chảy: nước ngập trong phố, trong làng vẫn chảy, nhất là qua khe giữa hai dãy nhà, qua cổng, đường hẻm. Dòng chảy mạnh dồn xuồng vào tường, lật xuồng nếu đi ngang dòng.
• Vật cản chìm: hàng rào sắt, cổng, cột điện, xe máy, ô tô chìm, cành cây. Chân vịt máy đụng vật cứng có thể gãy, xuồng mất lái giữa dòng.
• Dây điện: dây điện đứt nằm trong nước hoặc treo thấp sát mặt nước. Xuồng có cần ăng ten, cột đèn, hay người đứng thẳng có thể chạm phải.
• Chỗ nước hút: miệng cống, chỗ đê bao vỡ, cửa hầm, chỗ nước đổ xuống thấp tạo dòng hút mạnh kéo cả người lẫn xuồng.
• Nước bẩn: nước lũ chứa nước thải, xác động vật, hoá chất. Người ngã xuống nước có nguy cơ nhiễm trùng, ngạt.

Các hướng dẫn an toàn phổ biến nhắc rằng nước chảy sâu chỉ khoảng 15 cm đã có thể quật ngã người lớn. Đó là lý do người cứu hộ hạn chế tối đa việc xuống lội, và người dân tuyệt đối không tự lội ra xuồng.

Đội hình một xuồng cứu hộ

Một xuồng cứu hộ trong vùng ngập thường có ít nhất hai người, tốt nhất là ba:

• Người lái: điều khiển máy, đọc dòng chảy, giữ xuồng ổn định khi đón người.
• Người mũi: quan sát vật cản, dây điện phía trước, cầm sào đẩy hoặc dò độ sâu, giữ xuồng sát nhà.
• Người hỗ trợ: đỡ người lên xuồng, mặc áo phao cho họ, sắp xếp chỗ ngồi để cân bằng.

Trang bị tối thiểu: áo phao cho đội và dư cho người được cứu, mũ bảo hộ, găng tay, dao cắt dây, phao ném có dây, sào, đèn pin và đèn đội đầu, còi, bộ đàm hoặc điện thoại trong túi chống nước, túi sơ cứu. Các đội xuồng không đi đơn lẻ mà theo cặp hoặc nhóm, giữ liên lạc với chỉ huy và báo vị trí thường xuyên.

Thứ tự cứu: từ an toàn nhất đến rủi ro nhất

Trong cứu nạn dưới nước, lực lượng cứu hộ nhiều nước dạy một thang ưu tiên quen thuộc: gọi, với, ném, chèo, rồi mới xuống nước.

1. Gọi: hướng dẫn người gặp nạn bằng lời, bảo họ bám vào vật nổi, ở yên, di chuyển tới chỗ an toàn hơn nếu được.
2. Với: đưa sào, cây dài, mái chèo cho họ bám, người cứu đứng ở chỗ chắc.
3. Ném: ném phao có dây, can rỗng, vật nổi, rồi kéo họ vào.
4. Chèo: dùng xuồng tiếp cận.
5. Xuống nước: chỉ người được huấn luyện cứu nạn dưới nước, có trang bị và dây bảo hiểm, mới được bơi ra cứu người.

Thang này tồn tại vì một thực tế đau lòng: nhiều người tốt bụng chết đuối khi nhảy xuống cứu người khác. Cứu người là đúng, nhưng phải dùng cách ít rủi ro nhất có thể.

Tiếp cận và đón người

Đi từ hạ lưu lên

Xuồng tiếp cận ngôi nhà từ phía hạ lưu, mũi xuồng hướng ngược dòng. Đi ngược dòng thì xuồng dễ điều khiển, có thể giảm ga để dừng lại; nếu tiếp cận từ phía thượng lưu, dòng nước sẽ đẩy xuồng đâm vào tường hoặc kẹp xuồng vào nhà. Khi tới gần, xuồng giảm tốc độ tối đa để sóng của xuồng không đập vào nhà, làm đổ tường yếu hay hất người đang đứng trên mái.

Đón người lên xuồng

• Mặc áo phao cho người được cứu trước khi họ bước xuống xuồng, cài đủ khoá.
• Từng người một lên xuồng, bước vào giữa lòng xuồng, hạ thấp người, ngồi xuống ngay.
• Người cứu hộ hướng dẫn chỗ ngồi để cân bằng, không ai đứng dậy hoặc dồn về một bên khi xuồng chạy.
• Không chở quá số người và tải trọng ghi trên xuồng. Thà đi thêm một chuyến còn hơn lật xuồng giữa dòng.
• Ưu tiên: người bị thương, người bệnh nặng, người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người khuyết tật, rồi tới người khác.

Người già, người bệnh

Với người không tự đi được, đội cứu hộ dùng cáng nổi, ghế, hoặc hai người khiêng. Với người cần thở oxy, dùng thuốc thường xuyên, đội nhắc mang theo thuốc và giấy tờ y tế. Trẻ nhỏ luôn có áo phao cỡ trẻ em hoặc được người lớn mặc áo phao bế chắc.

Ban đêm và thời tiết xấu

Cứu hộ ban đêm nguy hiểm hơn nhiều: không thấy dây điện, vật cản, dòng chảy. Chỉ huy thường hạn chế các chuyến đêm, chỉ làm khi có người đang gặp nguy hiểm tính mạng, có đèn pha đủ mạnh, đội thông thạo địa bàn. Khi gió mạnh, mưa to, nước lên quá nhanh, chỉ huy có thể tạm dừng cứu hộ bằng xuồng nhỏ. Quyết định dừng là để không biến người cứu thành người cần được cứu, và đội sẽ quay lại ngay khi điều kiện cho phép.

Người chờ cứu nên làm gì

• Lên chỗ cao nhất an toàn: tầng trên, gác, mái bằng. Không leo lên mái tôn dốc trơn nếu còn chỗ khác, và không trèo vào gác xép kín không có lối ra, vì nước có thể dâng tới trần.
• Ra tín hiệu: vẫy vải màu sáng ban ngày, đèn pin hoặc đèn điện thoại ban đêm. Gọi 112 hoặc số đường dây nóng của địa phương, báo rõ địa chỉ, số người, có người già, trẻ nhỏ, người bệnh không.
• Chuẩn bị: mặc áo phao nếu có, hoặc giữ sẵn can nhựa rỗng có nắp làm vật nổi; gói thuốc, giấy tờ trong túi chống nước.
• Không bơi, không lội ra xuồng. Chờ xuồng áp sát, làm theo hướng dẫn của người cứu hộ.
• Không mang đồ nặng: tài sản để lại. Xuồng cần chỗ cho người.
• Không tranh nhau lên xuồng. Xuồng sẽ quay lại.

Sau chuyến cứu

Đội cứu hộ ghi lại nhà đã kiểm tra, số người đã đưa ra, nhà còn người không chịu đi. Một số nơi đánh dấu nhà đã kiểm tra bằng ký hiệu thống nhất để đội sau không mất thời gian quay lại. Người được cứu đưa tới điểm tập kết, được kiểm tra sức khoẻ, ghi tên để người thân tìm kiếm. Người cứu hộ sau ca làm việc phải rửa sạch, sát trùng vết xước, theo dõi sức khoẻ vì đã tiếp xúc nhiều giờ với nước bẩn.

Góc nhìn hôm nay

Ở Việt Nam, ngoài lực lượng vũ trang, nhiều nhóm thiện nguyện có xuồng, ca nô tham gia cứu hộ trong các trận lũ lớn. Tấm lòng đáng quý, nhưng xuồng thiện nguyện an toàn nhất khi đi theo sự điều phối của ban chỉ huy địa phương, có áo phao cho mọi người, không chở quá tải và không vào vùng nước xiết. Với các xã hay ngập, việc chuẩn bị tốt nhất là danh sách hộ có người già, người bệnh, trẻ nhỏ cần ưu tiên sơ tán sớm, và cho đội xung kích được tập lái xuồng, cứu nạn dưới nước trước mùa lũ. Sơ tán sớm bằng đường bộ luôn an toàn hơn cứu hộ bằng xuồng khi nước đã lên.