30 năm cùng nhau bảo vệ tầng ozone

16/09/2015 4:22:05 PM Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng ozone (16/9) năm nay có chủ đề “30 năm cùng nhau bảo vệ tầng ozone, ozone là tất cả những gì giữa bạn và tia cực tím” nhằm kỷ niệm 30 năm ra đời Công ước Viên về bảo vệ tầng ozone.

Vai trò của tầng ozone

Tầng ozone  là một lớp không khí trên bề mặt khí quyển trái đất, nơi tập trung một lượng lớn khí ozone (O3). Tầng khí quyển này hấp thụ 93-99% tia bức xạ có hại từ mặt trời. Vị trí tầng ozone ở ngay phía dưới tầng bình lưu và cách khoảng 10-50 km phía trên bề mặt trái đất, độ dày mỏng của nó có thể thay đổi theo mùa hay tùy vào vị trí địa lý.


Năm 1994, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã lấy ngày 16/9 hằng năm là Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng ozone với ý nghĩa kêu gọi các quốc gia trên thế giới tổ chức các hoạt động nhằm loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-zôn, góp phần bảo vệ tầng khí quyển và sự sống trên Trái đất.

Cho dù sự tập trung khí ozone (O3) ở tầng ozone rất nhỏ nhưng nó có vai trò vô cùng quan trọng vì khả năng hấp thụ về mặt sinh học những bức xạ có hại mà mặt trời phát ra.  Tia bức xạ UV mà mặt trời tỏa ra chia làm 3 loại: UV-A (400-315nm), UV-B (315-280nm), và UV-C (280-100 nm). Trong đó, UV-C rất có hại cho con người,  UV-B gây tác hại cho da và có thể gây tổn thương tế bào dẫn đến ung thư da.

Tầng ozone đã giúp cản trở tia bức xạ UV-B và UV-C. Cường độ bức xạ UV-B trên bề mặt trái đất nhờ sự ngăn cản của tầng ozone trở nên yếu hơn tới 350 tỉ lần so với trên tầng khí quyển. Hầu hết tia UV-A chiếu được tới bề mặt trái đất, nhưng may mắn là tia sáng này ít gây hại cho sinh vật trên trái đất. Nếu không có sự cản trở bức xạ của tầng ozone, con người có thể dễ dàng bị mắc ung thư da, bệnh đục thủy tinh thể…

Đồng thời, bức xạ UV-B cũng gây tác động xấu đến đa dạng sinh học do làm giảm số lượng sinh vật phù du trong các đại dương dẫn đến giảm số lượng các loài cá, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thực vật trên trái đất… gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi sinh thái và sự cân bằng sinh thái.

Tuy vậy, tầng ozone như một tấm lọc hoạt động hết sức thông minh và hiệu quả với khả năng ngăn mọi tia bức xạ có hại, nhưng lại cho những bức xạ có lợi, như ánh sáng và các loại bức xạ sóng ngắn khác nhau đến được trái đất.

Lỗ thủng trên tầng ozone

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tăng cường sản xuất và sử dụng chlorofluorocarbons (CFCs) trong các hóa chất diệt sâu bọ, trong công nghệ đông lạnh sẽ gây ảnh hưởng xấu đến tầng ozone.

Bên cạnh đó, hay cụ thể là cũng gây ra những ảnh hưởng xấu đối với hệ thống khí ở tầng ozone. Đầu năm 1980, lần đầu tiên người ta đã quan sát thấy lỗ thủng tầng ozone trên khí quyển ở Nam Cực.

Khi tầng ozone bị tổn thương, khí ozone sẽ được giải phóng ra bề mặt trái đất nhiều hơn gây cản trở hô hấp. Bên cạnh đó, không có sự bảo vệ của lớp ozone, ánh sáng mặt trời chiếu xuống trái đất với bức xạ cực lớn sẽ gây ảnh hưởng đến sự sống của toàn bộ sinh vật trên trái đất, làm tăng nhiệt độ trái đất, băng tan, hạn hán, mất mùa… và nhiều hiểm họa khác cho loài người.

Nhận thức được vai trò quan trọng của tấm áo giáp mỏng manh nhưng không thể thiếu ấy, 191 nước đã ký tên vào công ước quốc tế Montréal để phòng chống sự biến đổi khí hậu kèm theo các cam kết về sản xuất trong công nghiệp để hạn chế việc thải ra không khí những chất gây phá hủy tầng ozone.

Bảo vệ tầng ozone

Công ước Viên là văn bản pháp lý quan trọng đầu tiên mang tính chất toàn cầu về bảo vệ tầng ozone – tấm lá chắn quan trọng của trái đất. Công ước thông qua năm 1985, gồm 21 điều, thúc đẩy các bên tham gia bảo vệ sức khỏe con người và trước tiên hãy bảo vệ tầng ozone. Hai năm sau, năm 1987, Nghị định thư Montreal  – một hiệp ước quốc tế với các điều khoản cụ thể ra đời nhằm loại trừ dần dần các chất suy giảm tầng ozone.

30 năm Công ước Viên, 28 năm Nghị định thư Montreal có hiệu lực, 197 quốc gia đã cùng nỗ lực và đến nay đã kiểm soát được tình trạng suy giảm tầng ozone. Tuy nhiên, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc nhấn mạnh, cộng đồng quốc tế vẫn cần tiếp tục các nỗ lực này để bảo vệ an toàn “lá chắn” của sự sống trên Trái Đất.

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), việc các bên tuân thủ Nghị định thư ở cả cấp quốc gia và toàn cầu đã giúp cắt giảm sản xuất và tiêu dùng tới hơn 98% các hóa chất phá hoại tầng ozone.

Cụ thể, Nghị định đã làm tròn nhiệm vụ của mình với việc loại trừ toàn bộ các chất suy giảm tầng ozone CFC, halon, CTC trên toàn thế giới (ngoại trừ một lượng nhỏ được sử dụng trong nghiên cứu khoa học và sản xuất thuốc hen).

Ngoài ra, trong nhiều năm qua các nỗ lực bảo vệ tầng ozone đã đem lại những lợi ích cho nền kinh tế thế giới, trong đó có tiến trình thực hiện mục tiêu phát triển thiên niên kỷ về giảm tỷ lệ các loại bệnh xã hội. Bởi, theo tính toán của UNEP, nếu không có Công ước Vienna và Nghị định thư Montrean nhằm bảo vệ tầng ozone, tác động của các chất phá hoại tầng ozone có thể tăng lên gấp 10 lần vào năm 2050 và sẽ dẫn tới những hậu quả nặng nề.

Đó là, số ca ung thư da sẽ tăng thêm 20 triệu, thêm 130 triệu người bị bệnh đục nhân mắt, cùng những tác hại không thể dự báo trước đối với hệ miễn dịch của con người, đời sống hoang dã và nông nghiệp.

Minh Cường (TH theo Thanh Niên/Songkhoe/Ec.europa.eu)

Cùng Danh Mục:

Liên Quan Khác

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>